گزارش جلسه سوم

گزارش جلسه سوم باشگاه باد و خورشید ایران

ششم مرداد ماه ۱۳۹۶

 

سومین جلسه باشگاه باد و خورشید ایران در اولین جمعه مرداد ماه توسط گروه ایران ویند و شرکت آیسا، برگزار شد. پردیس فنی و مهندسی شهید عباسپور دانشگاه شهید بهشتی تهران همانند جلسات قبل میزبان این رویداد متفاوت در صنعت انرژی های تجدیدپذیر کشور بود.

چه خبر؟

در ابتدای برنامه ها، آقای عادلشاهیان در بخش “چه خبر” مهم‌ترین رویدادهای حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر را برای حضار مرور کرد.

آنچه که گذشت …

در ادامه، در برنامه “آنچه که گذشت” آقای فرزان خلاصه‌ای از جلسه دوم باشگاه برای مخاطبین ارائه کرد. وی به چکیده‌ای از مطالب ارائه‌ شده در این جلسه، از جمله “اشتغال در نیروگاه‌های بادی” و میزگرد بررسی چالش‌های توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور اشاره کرد.

انواع روش‌های تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر

پس از برگزاری برنامه‌های اولیه، آقای مهندس زینتی یکی دیگر از موضاعات فاز اول پروژه آگاه‌سازی را با عنوان “انواع روش‌های تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر” ارائه کردند. ایشان در ابتدای گزارش خود با اشاره به جریان‌های سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های تجدیدپذیر و روند رشد ظرفیت نیروگاه‌های بادی و خورشیدی افزودند: مشوق‌های توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران همچون قرارداد خرید تضمینی ۲۰ ساله، تعرفه‌های خرید برق تضمینی از نیروگاه‌های تجدیدپذیر، تامین بودجه خرید برق تجدیدپذیر از محل دریافت عوارض ۵۰ریال به ازای هر کیلووات ساعت برق مصرفی مشترکین و غیره، هستند.

در ادامه ایشان با نگاهی به روش‌های تامین مالی از منابع داخل کشور، بانک‌ها، بازار سرمایه و بیمه را به عنوان منابع مالی داخل کشور معرفی کردند. وی اذعان داشت که منابع مالی در کشور اندک است و تسهیلات بانکی با تامین وثیقه‌های سنگین اعطا می‌شود و این درحالی است که مدت زمان بازپرداخت تسهیلات نیز کوتاه مدت است.

وی در ادامه با تشریح فرآیند کلی درخواست تسهیلات ارزی و ریالی از منابع صندوق توسعه ملی بیان داشت که طی این مراحل بسیار وقت‌گیر است.

ایشان با بیان این مطلب که اجرای مناسب و به موقع پروژه‌ها مستلزم تامین مالی مورد نیاز با هزینه مناسب و در زمان مورد نظر می‌باشد، به لزوم تامین مالی از منابع مالی خارجی به دلیل کمبود منابع داخلی، هزینه بالای منابع ارزی و مدت زمان بازپرداخت کوتاه تسهیلات اشاره کردند.

در ادامه مهندس زینتی روش‌های تامین مالی از منابع خارجی را به دو دسته روش‌های قرضی مانند فاینانس، یوزانس، وام‌های بین‌المللی، خطوط اعتباری و ریفاینانس و روش‌های غیرقرضی همچون سرمایه‌گذاری مستقیم و غیر مستقیم، تقسیم بندی کردند.

ایشان بیان داشتند که در حال حاضر تامین مالی پروژه‌ها از طریق فاینانس، بهترین و مناسب‌ترین منبع تامین مالی خارجی برای اجرای پروژه‌های تولیدی و صنعتی است. با این وجود، این روش نیز با چالش‌هایی همچون تحریم‌های اقتصادی، فراهم آوری تضمین مورد قبول بانک‌های عامل و نگارش قرارداد برپایه قواعد حقوق بین‌المللی، مواجه است. ایشان افزودند: از آنجاییکه دولت پول خرید برق را به ریال به سرمایه‌گذاران می‌دهد اما بازپرداخت فاینانس، ارزی هست، تبدیل ریال به ارز برای بازپرداخت تسهیلات در کشور با مشکلاتی روبه‌رو است، هرچند که این مشکلات اخیرا در حال رفع است.

ایشان همچین با تاکید بر ضرورت ایجاد خطوط اعتباری فعال افزودند: در فضای پسابرجام کشورهای اتریش، دانمارک، ایتالیا، آلمان، چین،کره جنوبی و … آمادگی خود را جهت ایجاد خطوط اعتباری جدید اعلام کردند. خط اعتباری ایران – چین بانام سایناشور (SINOSURE) یکی دیگر از راه‌های تامین مالی خارجی است که به متقاضیان وام با بهره ۶% اعطا می‌کند.

وی با اشاره به بهبود یک رتبه‌ای ایران در رتبه‌بندی ریسک تجاری – اعتباری ایران که توسط سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه (OECD) به شکل دوره‌ای تعیین می‌شود، افزود: مهم‌ترین نتیجه بهبود اینگونه شاخص‌های بین‌المللی، افزایش ورود سرمایه‌های خارجی به کشور و کاهش هزینه تامین مالی اقتصادی برای دولت به دلیل کاهش نرخ سود برای دریافت تسهیلات است. علاوه‌بر این بنگاه‌ها و بانک‌ها می‌توانند به منابع ارزان‌تری دسترسی داشته باشند.

ایشان در ادامه ارائه خود، موسسه مالی IEC را معرفی کردند. وی افزود: این موسسه برای پیشبرد سرمایه‌گذاری پایدار در بخش خصوصی کشورهای در حال توسعه فعالیت می‌کند. همچنین آقای زینتی توضیحاتی درباره صندوق‌های حمایتی توسعه انرژی های تجدیدپذیر از جمله صندوق توسعه ابوظبی امارات متحده عربى (ADFD) که با همکاری و به پیشنهاد آژانس بین المللی انرژی های تجدیدپذیر (IRENA) به طرح‌های انرژی‌های تجدیدپذیر در کشورهای در حال توسعه تسهیلات اعطا می کند، ارائه کردند. این صندوق، وام‌های با دوره بازگشت سرمایه طولانی مدت (۲۰ ساله) با نرخ بهره سالانه ۲% (برای ایران), برای پروژه‌های تجدیدپذیر کوچک در اندازه ۵-۱۰ مگاوات، اعطا می‌کند. ایشان اضافه کردند که نیروگاه زمین‌گرمایی مشکین‌شهر از تسهیلات این صندوق استفاده کرده است.

جناب آقای زینتی بیان داشتند که برای تشویق حضور سرمایه‌گذاری خارجی در کشور و حمایت از آن‌ها قانون فیپا در کشور وجود دارد.  از جمله پوشش‌های تضمینی و حمایتی این نهاد از سرمایه‌گذاران خارجی موارد زیر است:

  • تضمین پرداخت غرامت در صورت ملی شدن و سلب مالکیت
  • تضمین جبران زیان ناشی از ممنوعیت و یا توقف اجرای موافقتنامه های مالی در سرمایه گذاریهایخارجی به روش ترتیبـات قراردادی بر اثر وضع قانون و یا تصمیمات دولت

در انتها، آقای زینتی راهبردهای بهبود وضعیت تامین منابع مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر را پیشنهاد دادند. از این بین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • تخصیص سهم سالانه از منابع ارزی صندوق توسعه ملی به طرح های نیروگاههای تجدیدپذیر
  • بهبود شرایط اخذ وثایق بانک های عامل در موضوع اعطای تسهیلات صندوق توسعه ملی
  • ثبات قوانین و مصوبات در قرارداد خرید تضمینی برق تجدیدپذیر به منظور ایجاد اطمینان در بحش بازار سرمایه داخلی و خارجی
  • بهبود فضای کسب و کار جهت حضور و مشارکت سرمایه گذاران خارجی در ایران
  • اعطای تضامین پرداخت (Payment Guarantee) برق تولیدی از محل بودجه عوارض برق (۵۰ Rial/kWh)
  • اعطای تضامین دولتی (Sovereign Guarantee) به سرمایه گذاران
  • پیش بینی افزایش بودجه خرید تضمینی برق تجدیدپذیر در سالهای آتی از منابع مشابه عوارض ۵۰ ریال برق مشترکین از قبیل محل جرایم آلایندگی زیست محیطی

بررسی چگونگی برگزاری مناقصه تجدیدپذیرها

بررسی چگونگی برگزاری مناقصه تجدیدپذیرها با ارائه جناب آقای مهندس آریان‌پور، کارشناس برنامه‌ریزی وزارت نیرو، دیگر برنامه سومین جلسه باشگاه بود.

آقای آریان‌پور با بیان انواع روش‌های حمایتی جهت توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر همچون خرید برق تضمینی (Feed in Tariff)، برگزاری مناقصه (Auction/ Tendering)، اندازه‌گیری و خرید برق اضافی (Net Metering) و غیره افزودند که در سال‌های اخیر برگزاری مناقصه نسبت به دیگر روش‌های حمایتی رشد بیشتری داشته است.

کارشناس برنامه‌ریزی وزارت نیرو افزود که درمناقصه، تعرفه خرید برق ابتدا توسط پیشنهاد دهنده‌ واجد شرایطی که کمترین قیمت را ارائه دهد مشخص می‌گردد. سپس، قرارداد خرید برق با برنده مناقصه و بر مبنای قیمت پیشنهادی منعقد می‌گردد. بعد از پایان دوره احداث نیروگاه، برق تولیدی طی یک دوره طولانی (معمولاً ۱۰ تا ۲۰ سال) خریداری می‌گردد.

انعطاف‌پذیری، پتانسیل کشف قیمت واقعی، کنترل همزمان قیمت و ظرفیت واگذاری، تعهد و شفافیت از نقاط قوت اصلی برگزاری مناقصه تجدیدپذیرها است که مهندس آریان‌پور به آن‌ها اشاره داشتند. وی اذعان داشت که ایجاد هزینه‌های مبادلاتی برای مناقصه‌گر و مناقصه‌گزار و همچنین امکان تاخیر در اجرای پروژه از نقاط ضعف اصلی برگزاری مناقصه است.

آریان‌پور با تعریف انواع مناقصات اختصاصی، رقابتی و نیمه رقابتی به بیان تجربیات برخی کشورها از جمله هند، آمریکا (ایالت کالیفرنیا) و گواتمالا در برگزاری انواع مناقصات پرداخت.

ایشان پس از توضیح روش‌های مختلف تعیین ظرفیت واگذاری از قبیل “روش حجم ثابت”، “ساز و کار منحنی تقاضای حساس به قیمت” و “روش چند معیاره”، اذعان داشتند که صلاحیت شرکت‌کنندگان در مناقصه با در نظر گرفتن معیارهای مختلف باید مورد ارزیابی قرار گیرد.

کارشناس وزارت نیرو با بیان این نکته که بسیاری از سیاست‌گذاران مساله توسعه اقتصادی و اجتماعی محلی را در قالب اجرای پروژه‌های تجدیدپذیر دنبال می‌کنند، افزودند که برای رسیدن به این اهداف دو سازوکار اصلی طراحی شده است:

۱- توانمندسازی و اشتغال که به فعالیت اقتصادی در سطوح محلی و منطقه‌ای مرتبط می‌شود.

۲- الزام استفاده از تجهیزات داخلی که به صورت صریح بر توسعه صنایع داخلی تاکید دارد.

ایشان برای نمونه به انجام مناقصات بادی در برزیل از سال ۲۰۱۳ به بعد اشاره داشتند که درآن‌ها مجری پروژه برای استفاده از وام‌های جذاب باید شرایط ذیل را احراز کند:

  • برج توربین ساخت داخل بوده و حداقل ۷۰درصد آهن یا بتن بکار رفته در آن تولید برزیل باشد؛
  • پره‌های توربین ساخت برزیل باشند؛
  • ناسل در کشور برزیل مونتاژ گردد؛
  • هاب در برزیل و با استفاده از چدن تولید داخل مونتاژ گردد.

اتخاذ چنین سیاستی در کشور برزیل منجر به حضور تولیدکنندگان بزرگ تجهیزات توربین‌های بادی همچون آلستوم، جنرال الکتریک، وستاس و غیره در این کشور شد، که در نتیجه آن انتقال تکنولوژی و ایجاد اشتغال محلی صورت گرفت.

آقای آریان‌پور، در جمع‌بندی ارائه خود به چگونگی برگزاری مناقصه در ایران اشاره کردند. ایشان دراین‌باره افزودند که تعیین سقف قیمت مناقصه از ارائه پیشنهادهای قیمتیِ خارج از عرف جلوگیری می‌کند، هرچند گاهی می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. ایشان ادامه دادند که می‌توان برای انرژی بادی و خورشیدی مناقصه مجزا انجام داد و پیشنهاد دادند که برای کسب تجربه، بهتر است که در ابتدا ۵۰ مگاوات برای اولین مناقصه باد و ۱۰ مگاوات برای اولین مناقصه خورشیدی در نظر گرفته شود و سپس در مناقصه‌های بعدی این مقادیر به‌طور تدریجی افزایش یابد

مهندس آریان‌پور همچنین درباره نحوه برگزاری مناقصه تجدیدپذیرها در ایران بیان داشتند که الزام استفاده از تجهیزات داخلی در سال اول ۲۰ درصد و در یک دوره پنج ساله به ۵۰ درصد افزایش یابد. وی افزود: در صورت وجود امنیت برای سرمایه‌گذار می‌توان شرکت‌های بزرگ را مجاب کرد تا کارخانجات تولید و مونتاژ محلی راه‌اندازی نمایند.

ایشان در انتها درباره مسئولیت انتخاب محل اجرای پروژه و تعیین ضریب ظرفیت در اسناد مناقصه توضیحاتی را بیان داشتند و پیشنهادات خود را ارائه کردند. برای مثال وی پیشنهاد کرد که در مناقصات اولیه، انتخاب و آماده‌سازی ساختگاه توسط سانا انجام شود و در مناقصات بعدی تحت شرایطی برعهده سرمایه‌گذار باشد.

در ادامه دکتر داوری‌فر از ساتبا با اشاره به مطالب آقای آریان‌پور افزوند که تجربه جهانی نشان می دهد که کشورهای موفق در توسعه انرژی های تجدیدپذیر ابتدا باسیستم خرید تضمینی برق شروع کرده اند و سپس در سال های آینده، پس از توسعه نیروگاه های تجدیدپذیر، به تدریج به مناقصه نیز روی آورده اند. ایشان اضافه کردند که برای انجام مناقصات جذاب وجود ساختارهای اولیه الزامی است و نمی توان شرایط مناقصه در کشورهای دیگر مانند برزیل که از وام های کم بهره برخوردار هستند را با ایران مقایسه کرد.