گزارش جلسه دوم

گزارش جلسه دوم باشگاه باد و خورشید ایران

دوم تیر ماه ۱۳۹۶

 

دومین جلسه باشگاه باد و خورشید روز جمعه دوم تیر ماه ۱۳۹۶در دانشگاه شهید عباسپور تهران، نزدیک حکیمیه برگزار شد. پس از برنامه آغازین جلسه و خوش امدگویی، برنامه‌های جلسه دوم باشگاه باد و خورشید اعلام و آغاز شد.

اخبار حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر

در ابتدای جلسه، مهندس عادلشاهیان جدیدترین اخبار حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر از جمله اطلاعاتی از نیروگاه ملارد شرکت آترین پارسیان، پارس التک اراک و نیروگاه‌های ۷ مگاواتی همدان، ۱٫۲ مگاواتی کرمان و ۱۰ مگاواتی اصفهان برای حضار ارائه کرد.

پروژه‌های آگاه‌سازی

در این برنامه، خانم مهندس ابوحمزه پروژه‌ آگاه‌سازی و اهداف آن را معرفی نمودند. ایشان ابتدا با طرح این سوال که چرا کشور ایران با وجود پتانسیل بالا در زمینه انرژی های تجدیدپذیر، پیشرفتی در این حوزه نداشته است، افزودند که با وجود حمایت‌هایی که در دوره وزارت مهندس چیت‌چیان صورت گرفته‌است، رشد در این حوزه دارای سرعت کم و نامحسوس است. ایشان با بیان این مطلب که ایده اصلی پشت پروژه آگاه‌سازی همین امر بوده است، که باعث شده است از حدود یکسال و نیم قبل با همت مهندس رئیسی و مهندس غفوری این پروژه‌ها کلید بخورد.

ایشان در ادامه دو دلیل را برای عدم پیشرفت مناسب در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر با وجود پتانسیل بالا در ایران مطرح کردند. “علت اول این است که کشور ایران در مجموع ذخائر نفتی و گازی در جهان دارای رتبه اول است و این باعث شده است که انرژی‌های تجدیدپذیر به نوعی انرژی فانتزی محسوب شود. دلیل دوم این است که طبق مطالعاتی که آژانس بین‌المللی انرژی‌ داشته است،کشور ایران بیشترین یارانه انرژی را به مشترکین خود نسبت به دیگر کشورهای جهان پرداخت می کند و این کاهش نرخ مصنوعی باعث می‌شود که هزینه تمام شده برق انرژی‌های تجدیدپذیر قابل رقابت با نرخ فعلی برق فسیلی نباشد.

در ادامه ایشان اذعان داشتند که در پروژه آگاه‌سازی که با حمایت مادی و معنوی سازمان انرژی‌های نو آغاز شد، حدود بیست موضوع در زمینه مزایا و ضرورت‌های انرژی‌های تجدیدپذیر، که نیاز است مسئولین کشور از آن آگاه باشند، تعریف شد. جامعه هدف این تحقیقات، مسئولین تصمیم گیرنده در این حوزه مانند، وزارت نیرو، سازمان برنامه و بودجه، کمیسیون انرژی و دیگر کمیسیون‌های مرتبط مجلس، وزارت نفت، وزرات صنعت، معدن و تجارت، صندوق توسعه ملی و سازمان سرمایه‌گذاری و غیره، می‌باشد.

ایشان بیان داشتند که ۲۰ موضوع منتخب تعریف و ۷۰ پروپزال دریافت شد. از این بین، چهار موضوع که در اولویت قرار داشتند به اتمام رسیده است که ابتدا در باشگاه باد و خورشید ارائه می‌شوند و سپس به سراغ جامعه هدف می‌روند. این چهار موضوع برگزیده عبارتند از:

۱- اشتغال در نیروگاه‌های بادی (خانم دکتر قرئلی)

۲- هزینه‌های اجتماعی ناشی از تولید برق فسیلی (خانم مهندس کیانفر از شرکت مهاب‌قدس)

۳- روش‌های تامین مالی نیروگاه‌های تجدیدپذیر (آقای مهندس زینتی)

۴- قوانین و روش‌های حمایتی از انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران و جهان (خانم مهندس صادقی)

در ادامه با دعوت از جناب مهندس رئیسی توضیحات تکمیلی در باب پروژه آگاه‌سازی برای حاضرین داده شد.

مهندس رئیسی با بیان این مطلب که از ابتدای کار برای تعیین و انتخاب موضوعات از نظرسنجی خبرگان استفاده شده‌است، افزودند که انرژی‌های تجدید پذیر فقط انرژی نیست و جنبه‌های مختلفی دارد که معمولا مغفول می‌ماند و سعی شده است در پروژه آگاه سازی به این جنبه‌ها نیز پرداخته شود.

ایشان اذعان داشتند که قبل از آنکه موانع قانونی برای پیشرفت انرژی‌های تجدیدپذیر وجود داشته باشد، این عرصه با موانع ذهنی برای پیشرفت روبه‌رو است. به همین دلیل در قالب موضوعات آگاه‌سازی سعی شده است که این موانع ذهنی مطرح و برداشته شود.

مهندس رئیسی در ادامه ارائه خود به معرفی و توضیح موضوعات منتخب پروژه آگاه‌سازی، پرداخت. ایشان بیان داشتند: موضوع اول، انرژی‌های تجدیدپذیر و اشتغال بود که در ادامه باشگاه خانم دکتر قرئلی به آن می‌پردازند. وی افزود: موضوع دوم انرژی‌های تجدیدپذیر و آب است. ایشان بیان داشتند که انرژی‌های تجدیدپذیر به دو طریق می‌توانند منجر به کاهش مصرف آب شوند. استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در گلخانه‌ها که به نسبت مصرف آب کمتری دارند راه حل اولی بود که ایشان اشاره کردند. راه حل دوم که ایشان بیان کردند، بحث Nonfarm Job است که راه حلی برای جایگزینی شغل کشاورزی در مناطق دچار کمبود شدید آب با انرژی‌های تجدیدپذیر، است. این امر کمک می‌کند تا هم کشاورزان منطقه شغلی جایگزین داشته باشند و هم در طول زمان به سفره‌های آب‌های زیرزمینی اجازه داده می‌شود تا احیا شوند.

برنامه سوم: اولین ارائه از پروژه آگاه‌سازی با عنوان اشتغال در نیروگاه‌های بادی (خانم دکتر قرئلی)

در ادامه باشگاه، خانم دکتر قرئلی به عنوان اولین ارائه‌کننده از پروژه‌های فرهنگ‌سازی با عنوان اشتغال در نیروگاه‌های بادی، مطالب خود را برای حاضرین بیان کردند.

دکتر قرئلی در ابتدا با اشاره به گزارش‌های مستند IRENA، بیان داشتند: کشورهای زیادی درگیر تحقیق بر روی اشتغال در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر هستند، و درکنار فاکتورهای زیادی که در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر وجود دارد، بحث اشتغال نیز به عنوان پارامتری مهم مطرح است. وی اذعان داشت که  با مطالعه این گزارش‌ها نکته‌ای که به چشم می‌خورد جای خالی ایران است و عملا ایران به عنوان کشوری علاقه‌مند در حرکت به‌سوی انرژی‌های تجدیدپذیر، باید چنین پروژه‌ای را انجام دهد و نتایج آن را علاوه بر ارائه به افراد تصمیم‌گیرنده در داخل کشور، در سطح جهانی نیز باید منتشر نمود.

ایشان در ادامه بیان داشتند: برای انجام چنین پروژه‌ای نیاز به دیتای واقعی است. برای بدست‌آوردن این اطلاعات نیروگاه‌های بادی کشور مورد بررسی قرار گرفتند. از بین آن‌ها، نیروگاه کهک که توسط مپنا اجرا شده بود، انتخاب شد. یکی از دلایل انتخاب این نیروگاه این بود که در زمان انجام تحقیقات بخشی از نیروگاه در مراحل آخرین راه‌اندازی بود که این امر خود به به‌روز بودن اطلاعات کمک می‌کرد.

بعد از انتخاب نیروگاه یک تیم تشکیل شد، شامل:

  • سازمان انرژی‌های نو به عنوان حامی مالی
  • گروه مپنا به‌عنوان ارائه‌کننده اطلاعات و دیتا
  • آقای مهندس رئیسی و غفوری (گروه ایران ویند) به‌عنوان ناظر پروژه
  • دانشگاه تهران به عنوان عضو اجرایی

در مرحله دوم، کلیه شرکت‌های وابسته به پروژه طراحی و ساخت بودند شناسایی شد که باید با تک تک آن‌ها ارتباطات لازم برقرار می‌شد.

در ادامه ایشان به بیان برخی از مشکلات در راه انجام این پروژه عملی پرداختند، از جمله:

  • عدم آشنایی شرکت‌ها با نحوه ارائه اطلاعات
  • عدم تفکیک اطلاعات
  • عدم ارسال اطلاعات

دکتر قرئلی افزودند: بعد از جمع‌آوری اطلاعات و دسته‌بندی آن‌ها با استفاده از تعاریف معتبر بین‌المللی نتایج مورد تحلیل و آنالیز قرار گرفته است.

در پایان ایشان با ارائه نتایج بیان داشتند که نتایج این تحقیق به‌صورت ضریب اشتغال مستقیم (Jobs/GWh ) و ضریب اشتغال مستقیم و غیر مستقیم ( Jobs/MW) ارائه شده است و با منابع معتبر بین‌المللی اعتبار سنجی‌شده است. با توجه به این مقایسه، نتایج این پروژه با نتایج بین‌المللی معتبر کاملا هم‌خوانی دارد و این امر صحت نتایج را تایید می‌کند.

برنامه چهارم: میزگرد با عنوان ” بررسی چالش‌های توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور”

با حضور:

  • مهندس فیروزی، معاون ستاد توسعه فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر
  • مهندس حسینی، کارشناس مسئول امور انرژی سازمان برنامه و بودجه کشور
  • مهندس صالحی، نائب رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران
  • مهندس رحیمی، مدیرعامل شرکت سولار پولار

آقای مهندس فیروزی در مقدمه بیان داشتند که محور کلیدی و مورد نیاز در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر، نیاز به فضای گفتگو در این حوزه است. این فضای گفتگو بسیار مهم است، به‌ویژه وقتی که بین دست اندرکاران و بازیگران مختلف باشد. ایشان ادامه دادند که هرچقدر بخش دولتی باید دغدغه‌های بخش خصوصی را بشنود، سایر بخش‌های انرژی‌های تجدیدپذیر هم باید دغدغه‌های نهادهای دولتی را بشنوند.

مهندس فیروزی در ادامه اذعان داشتند: در اواخر سال ۹۴ در ستاد انرژی‌های تجدیدپذیر تغییر و تحوالاتی صورت گرفت و از لحاظ فیزیکی و معنوی به ساختار جایگاهی که باید باشد رسید، یعنی جایگاهی فراتر از وزارت نیرو یا سانا. ایشان افزودند: اما واقعیت مطلب این است که ستاد انرژی‌های تجدیدپذیر به عنوان یک جایگاه فرا سازمانی و یک جایگاه ملی نباید وابستگی به هیچکدام از بازیگرها داشته باشد. نه‌تنها نباید وابستگی داشته باشد، بلکه باید فضایی ایجاد کند که بازیگرهای مختلف بتوانند دغدغه‌ها و صحبت‌هایشان را مطرح کنند.

ایشان با بیان این مطلب که ما باید ابتدا چالش‌های موجود را شناسایی کنیم و سپس آن‌ها را اولویت‌بندی و زمان‌بندی کنیم، و برای رفع مشکلات باید در کنار استفاده از از راه حل‌های کشورهای پیشرو، مدل بومی خود را داشته باشیم.

ایشان با اشاره به موضوع آگاه‌سازی و فرهنگ‌سازی در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، افزودند: فرهنگ‌سازی تنها آشنا کردن مردم با انرژی‌های تجدیدپذیر نیست، بلکه دارای لایه‌های مختلفی از بالاترین مقامات رسمی کشور تا ذینفعان ومردم عادی است، که نوع مواجه با هرکدام از این جوامع کاملا متفاوت و با محتوای مخصوص خود است.

مهندس فیروزی خاطر نشان کردند که در نقشه جامع علمی کشور، انرژی‌های تجدیدپذیر جز اولویت‌های الف کشور است. هم‌چنین ایشان با اشاره به این نکته که باز کردن فضا و شنیدن حرف‌های سایرین می‌تواند سنگ‌های حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر را از میان بر دارد، افزودند که در ابتدا در سند انرژی‌های تجدیدپذیر، میزان ۳% عرضه انرژی اولیه کشور تا افق ۱۴۰۴، مطرح شده بود. اما پس از شنیدن نظرات سازمان برنامه و بودجه (امور انرژی) و برگزاری چند جلسه مشترک و بررسی اسناد پشتیبان، این رقم به ۱٫۸% کاهش یافت. این امر منجر به تعیین عددی شد که دارای اجماع تعداد بیشتری از بازیگران اصلی می باشد. بخصوص آنکه برای پیشرد پروژه‌ها نقش سازمان برنامه و بودجه بسیار چشمگیر است.

آقای مهندس حسینی کارشناس مسئول امور انرژی سازمان برنامه و بودجه در رابطه با اقدامات صورت گرفته، با اشاره به این نکته که اسناد می‌توانند راهگشا باشند، افزودند: با نگاهی به اسناد بالادستی می‌توان مشاهده کرد که سابقه تدوین سیاست‌های جامع انرژی کشور به سال ۱۳۴۹ بر می‌گردد که به کارفرمایی سازمان برنامه و بودجه و با همکاری و مشارکت دانشگاه استنفورد، این موضوع کلید خورد.

مهندس حسینی افزودند: بر طبق وظایفی که در ماده ۱۲۵ قانون برنامه پنجم داشتیم، به شورای عالی انرژی تکلیف شده بود که سندهای راهبردی انرژی کشور را براساس وضعیت موجود بازنویسی کند. وی با توجه به سند ملی راهبرد انرژی کشور که در سال ۱۳۹۵ در شورای عالی انرژی کشور و در تیرماه ۱۳۹۶ در هیات وزیران به تصویب رسید، چالش‌های بخش انرژی کشور مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر را به صورت زیر بیان کردند:

۱- فقدان سازوکار مناسب بازار برای عرضه محصولات انرژی

۲- محدودیت دسترسی به منابع مالی و بین‌المللی

۳- فقدان قوانین مربوط به سندیکاها و کنسرسیوم‌ها و ضعف فناوری

۴- سهم ناچیز انرژی‌های تجدیدپذیر در سبد انرژی کشور

۵- قیمت‌گذاری واقعی حامل‌های انرژی

۶- عدم اجرای طرح مطالعات جامع انرژی کشور

یکی از مواردی که مهندس حسینی به آن اشاره کردند فقدان قوانین مربوط به سندیکاها بود.

آقای مهندس صالحی به‌عنوان نماینده اتاق بازرگانی در این رابطه، با اذعان به فقدان اسناد بالادستی در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر افزودند: چندین سند از طرف ارگان‌های مختلف مانند پژوهشگاه نیرو طراحی شده است؛ اما این اسناد باید در راستای یک سند بالادستی که مورد تایید دولت و مجلس است قرار گیرد.

مهندس صالحی با اشاره به ادغام سانا و سابا و تشکیل ساتبا اذعان داشتند که هنوز شاهد استقلال این نهاد نیستیم و این دستگاه مجری باید هرچه سریع‌تر استقلال خود را بدست آورد.

در ادامه افزودند: به‌منظور پیگیری درخواست‌های بخش خصوصی تشکیل یک سندیکای مستقل در اتاق بازرگانی پیشنهاد شد و با وجود مخالفت بخش‌های مختلف، در نهایت اتاق بازرگانی این درخواست را تایید کرد، تا این تشکل راه اندازی شود. ایشان در این نشست از همه فعالان عرصه انرژی و انرژی‌های تجدیدپذیر در خواست کردند تا عضو مجمع شوند تا هرچه سریع‌تر مجمع عمومی برگزار شود و تشکل شکل گیرد.

در ادامه میزگرد باشگاه باد و خورشید، نماینده بخش خصوصی جناب مهندس رحیمی، مدیر عامل شرکت سولار پولار نقطه نظرات خود را در زمینه چالش‌های پیش‌رو و صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر بیان کردند.

در ادامه میزگرد، آقای مهندس رحیمی با اشاره به مصرف بالای انرژی و کمبود زمین وسیع جهت احداث نیروگاه در کلان‌شهرهای تهران، اصفهان و غیره، اذعان داشتند که می‌توان از فضای پشت‌بام ساختمان‌های شهری برای استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر مانند فتوولتاییک و گرمایش خورشیدی بهره جست. با این اقدام می‌توان برای گروه‌های کوچک مهندسی و با سرمایه کم، ایجاد شغل مناسب داشت.

در انتها مدیر عامل شرکت سولار پولار با اشاره به این نکته که بهره‌گیری از تکنولوژی‌های جدید می‌تواند راهگشا توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر باشد، بیان داشتند که با استفاده از تکنولوژی PVT می‌توان به‌طور همزمان برق و حرارت را تولید کرد. ایشان اضافه کردند که هم اکنون در اصفهان دو نیروگاه کوچک ۱۰ کیلواتی با استفاده از فناوری PVT راه‌اندازی شده است که برق تولیدی آن به شبکه فروخته می‌شود و گرمای آن در موتورخانه مرکزی ساختمان مورد استفاده قرار می‌گیرد